काठमाडौं,श्रावण २० । इरान र ओमानबिच होर्मुज जलडमरूबाट व्यापारिक जहाजको सुरक्षित आवतजावत पुनः सञ्चालन गर्ने विषयमा भइरहेको कूटनीतिक वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढेको दुवै पक्षकाे संकेतपछि मध्यपूर्वमा जारी युद्धको प्रभाव कम हुने आशा बढेको छ । तर, त्यही समयमा यमननजिकै रेड सीमा भारतीय व्यापारिक जहाजमाथि भएको आक्रमणले क्षेत्रीय समुद्री सुरक्षाको जोखिम भने अझै गम्भीर रहेको देखाएको छ ।
इरानले ओमानसँगको वार्ता ‘सकारात्मक’ रूपमा अघि बढिरहेको जनाएको छ। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले पनि होर्मुज जलडमरू पुनः खोल्ने विषयमा वार्तामा प्रगति भएको बताएका छन्। अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले समेत सम्झौता ‘आज वा भोलि’ नै हुनसक्ने सम्भावना औँल्याएका छन्।
पछिल्ला दिनमा होर्मुज संकट समाधानका लागि अमेरिका, इरान, ओमान र कतारबिच कूटनीतिक सम्पर्क तीव्र भएको छ। कतारका अमिर शेख तमिम बिन हमाद अल थानीले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग वार्ता गरेका छन्। कतारले सबै पक्षसँग सम्पर्क गरी युद्धको कूटनीतिक समाधान खोज्न मध्यस्थता भइरहेको जनाएको छ।
तेलको मूल्य घट्दा पेट्रोलियम पदार्थ, विद्युत् उत्पादन र ढुवानी लागतमा राहत पुग्ने सम्भावना हुन्छ। विश्वभर उपभोक्ताले इन्धनको मूल्यसँगै वस्तु तथा सेवाको मूल्यमा पनि यसको प्रभाव महसुस गर्न सक्छन्।
अमेरिकी सेयर बजारमा पनि सकारात्मक प्रभाव देखिएको छ। मंगलबार डाउ जोन्स औद्योगिक औसत ५४ हजारभन्दा माथि पुगेर नयाँ कीर्तिमानमा बन्द भएको रिपोर्ट गरिएको छ। यद्यपि, होर्मुजसम्बन्धी सम्झौता असफल भएमा तेल तथा वित्तीय बजारमा पुनः अस्थिरता आउनसक्ने जोखिम कायम छ।
अमेरिकी नौसेनाको ‘ब्लकेड’ र व्यापारिक जहाज
यसैबीच अमेरिकी सेनाले जुलाईको मध्यदेखि हालसम्म ४५ वटा व्यापारिक जहाजलाई आफ्नो भनाइअनुसार इरानविरुद्धको ‘ब्लकेड’अन्तर्गत मार्ग परिवर्तन गराएको जनाएको छ। यसले होर्मुज संकट केवल सैन्य विषय नभई अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र समुद्री यातायातको ठुलो समस्या बनेको सङ्केत गर्छ।
कूटनीतिक प्रयास सफल भएमा व्यापारिक जहाजलाई सुरक्षित रूपमा होर्मुज पार गराउने व्यवस्था क्रमशः सामान्य बनाउन सकिने अपेक्षा गरिएको छ। तर, इरान र अमेरिकाबिचका व्यापक राजनीतिक तथा सुरक्षा मतभेद समाधान नभएसम्म समुद्री मार्ग पूर्ण रूपमा सुरक्षित हुने विषयमा अझै अनिश्चितता छ।
