काठमाडौँ । आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ मा कृषि मन्त्रालयअन्तर्गतका कर्मचारीहरूले विभिन्न ३२ देशका भ्रमण गरेका छन् ।
यस अवधिमा उनीहरूले इटालीदेखि रुवाण्डाका विभिन्न क्षेत्रसम्म पुगेका छन् । कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयको दस्ताबेजअनुसार यी भ्रमणको मुख्य उद्देश्य कृषिसँग सम्बन्धित गोष्ठी, तालिम तथा बैठकहरूमा सहभागी हुनुथियो ।
नाम उल्लेख गर्न नचाहने एक पूर्वसचिवले यस विषयमा थप बोल्न नचाहे पनि कृषि मन्त्रालयका एक सहसचिवले भने, ‘विदेश भ्रमणमा कसलाई पठाउने भन्ने कुरा सचिव र मन्त्रीको तजबिजमा निर्भर गर्छ । उहाँहरूले जसलाई पनि पठाउन सक्नुहुन्छ र प्रायः भ्रमणहरूमा असम्बन्धित व्यक्ति सहभागी हुने गरेको पाइन्छ ।’
उनी उदाहरण दिँदै भन्छन्, ‘वाटर फुड लर्निङ सप्ताह कार्यक्रममा कृषि अर्थशास्त्रीलाई पठाइएको छ भने पशुपन्छी तथा माछासम्बन्धी कार्यक्रममा धान वैज्ञानिकलाई पठाइएको छ ।’ यस्ता थुप्रै उदाहरण खोज्दा भेटिने ती सहसचिव बताउँछन् । तर, कतिपय अवस्थामा भने सम्बन्धित व्यक्ति नै सहभागी भएका र उनीहरूले फर्किएपछि केही उपलब्धिमूलक कार्य गरेको पनि देखिएको छ ।
एसियाली भ्रमण बढी फलदायी
कृषि मन्त्रालयका अर्का पूर्वसचिव उदयचन्द ठाकुरले भने युरोपेली देशभन्दा एसियाली देशका भ्रमण बढी फलदायी हुने गरेको अनुभव सुनाए । ‘युरोपेली देशहरूको भ्रमणमा हेर्ने सुन्ने र बुझ्ने मात्र हुन्छ, त्यहाँ सिकेका कुरा नेपालको सन्दर्भमा कार्यान्वयन गर्न गाह्रो हुन्छ,’ उनले भने, ‘तर एसियाली देशहरूको भ्रमणबाट फर्केकाहरूले नेपालमा काम गरेर प्रगति देखाएका थुप्रै उदाहरणहरू छन् ।’
ठाकुरका अनुसार अधिकांश भ्रमणमा सम्बन्धित व्यक्ति नै सहभागी हुने गर्छन्, तर कतिपय अवस्थामा असम्बन्धित प्रशासनिक कर्मचारी पनि जाने गर्छन्, जसको छनोट सम्बन्धित कार्यालयका प्रमुखले गर्छन् । उनले थपे, ‘भ्रमण टोलीमा प्रशासनिक कर्मचारी आवश्यक पर्ने अवस्थामा उनीहरूलाई पठाउनु स्वाभाविक हो, तर कतिपय बेला अनावश्यक व्यक्ति पनि जाने गर्छन्, जसबाट फाइदाभन्दा बढी बेफाइदा हुन्छ ।’
