१८ कार्तिक, अमेरिकी राष्ट्रपतिको कार्यकालमा अझै दुई वर्ष बाँकी रहँदा, विगत एक दशकदेखि अमेरिकी राजनीतिमा प्रभुत्व जमाउँदै आएका र यसलाई उल्लेखनीय रूपमा रूपान्तरण गरेका डोनाल्ड ट्रम्प अहिले सम्भावित रूपमा निर्णायक निर्वाचनको सामना गरिरहेका छन् ।
मङ्गलबार हुने मध्यावधि निर्वाचनले अमेरिकी संसद् (कंग्रेस) मा कसको नियन्त्रण रहने भन्ने निर्णय गर्नेछ । यो निर्वाचन ट्रम्पको रिपब्लिकन पार्टीका लागि कठिन समयमा हुन लागेको छ ।
मतदाताहरूले जीवनयापनको बढ्दो लागतलाई आफ्नो सबैभन्दा ठूलो चिन्ताका रूपमा व्यक्त गरेका छन् । राष्ट्रपतिका आक्रामक भन्सार शुल्क नीति र इरानसँगको अलोकप्रिय युद्धका कारण खाद्यान्न तथा इन्धनको मूल्य आंशिक रूपमा तीव्र गतिमा बढेको छ । त्यसैले मतदान गर्न जाने धेरै मतदाताको मनमा यही विषय प्रमुख रूपमा रहनेछ ।
पछिल्ला महिनाहरूमा ट्रम्पको लोकप्रियता अनुमोदन दर ऐतिहासिक रूपमा न्यून स्तरमा झरेको छ । यस्तो अवस्थामा पनि उनले देशभर दर्जनौँ चुनावी सभालाई सम्बोधन गर्दै आफ्नो पार्टीका उम्मेदवारहरूको पक्षमा सक्रिय रूपमा प्रचारप्रसार गरिरहेका छन् ।
तर, महँगी सबै राजनीतिक पक्षका मतदाताहरूको चिन्ताको विषय बनेको छ । यही कारणले ट्रम्पले परम्परागत रूपमा रिपब्लिकन पार्टीको सुरक्षित गढ मानिने क्षेत्रहरूमा समेत चुनावी प्रचारप्रसार गरिरहेका छन् । निर्वाचन प्रचारको अन्तिम सप्ताहान्तमा उनले आयोवा र कन्सास राज्यमा चुनावी सभाहरूलाई सम्बोधन गरे ।
उनको पार्टीले कन्सासमा हुने सिनेट निर्वाचनजस्ता परम्परागत रूपमा सुरक्षित मानिने चुनावी प्रतिस्पर्धाहरूमा प्रचारप्रसारका लागि करोडौँ डलर खर्च गरेको छ ।
निर्वाचन अभियान र चुनावको विश्लेषण गर्ने संस्था ‘कुक पोलिटिकल रिपोर्ट’की प्रबन्ध सम्पादक क्यारी ड्यानले बीबीसीसँग भनिन्, “आफूले जित्नुपर्ने राज्यमा राजनीतिक विज्ञापनका लागि अमेरिकी डलर ठूलो मात्रामा खर्च गर्न थाल्छन् भने उनीहरू समस्यामा परेको ठानिरहेका छन् भन्ने बुझ्न सकिन्छ ।”
उनले थपिन्, “कन्सासमा हुने खर्च रिपब्लिकनहरूले कहिल्यै अनुमान नगरेको भन्दा निकै बढी हुनेछ ।”
ट्रम्पले आफ्ना धेरै चुनावी सभाहरूमा मतदाताहरूसँग एउटा आग्रह पनि गरेका छन् ।
गत महिना उनले भनेका थिए, “यस निर्वाचनमा म मतपत्रमा उम्मेदवारका रूपमा रहेको छु भनेर कल्पना गरिदिनुहोस्, कृपया ! बस, त्यही कल्पना गरिदिनुहोस् ।”
निस्सन्देह, उनी यस निर्वाचनमा उम्मेदवार होइनन् । तर आइतबार आयोवामा पनि उनले यही आग्रह दोहोर्याए ।
यस प्रश्नको उत्तर पहिले जस्तो सरल छैन ।
सन् २०२४ को निर्वाचनमा भारी विजय हासिल गरेपछि ट्रम्प एक शक्तिशाली राजनीतिक नेताका रूपमा ह्वाइट हाउस फर्किएका थिए । त्यतिबेला उनको लोकप्रियता अनुमोदन दर पनि निकै राम्रो थियो । त्यसअघि, सन् २०२२ को पछिल्लो मध्यावधि निर्वाचनका बेला रिपब्लिकन नेताहरूले उनको समर्थन प्राप्त गर्न निकै प्रयास गरेका थिए । उनीहरूले ट्रम्पको समर्थनलाई चुनावी सफलताका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण ठानेका थिए ।
तर अहिले इरानसँगको युद्ध लम्बिँदै गएको छ र यसले धेरै अमेरिकीहरूको आर्थिक अवस्थालाई प्रत्यक्ष असर पारेको छ । परिणामस्वरूप ट्रम्पको लोकप्रियता अनुमोदन दर निकै खस्किएको छ ।
फेब्रुअरीमा युद्ध सुरु हुनुअघि प्रतिग्यालन ३.७५ अमेरिकी डलर रहेको डिजेलको मूल्य सेप्टेम्बरमा बढेर कीर्तिमानी ६.५२ अमेरिकी डलर पुगेको थियो ।
आयोवाका एक मतदाताले मसँग भने, “मैले भर्खरै आफ्नो छोरालाई देशभरि यात्रा गर्न पठाएको थिएँ । उसले प्रत्येक राज्यबाट मलाई फोन गरेर पेट्रोलको मूल्य बताउँथ्यो । अनि म भन्थेँ—‘हे भगवान्, यो त भयानक रहेछ ।’”
ट्रम्पले पदभार ग्रहण गर्दा ३ प्रतिशत रहेको मुद्रास्फीति दर पनि अहिले बढेर ३.७ प्रतिशत पुगेको छ । अर्थशास्त्रीहरूको अनुमानमा, ट्रम्पले विश्वभर लागू गरेको व्यापक भन्सार शुल्क (ट्यारिफ) नीति नभएको भए मुद्रास्फीति दर अझ कम हुने थियो ।
टेक्सास, ओहायो र कन्सासजस्ता परम्परागत रूपमा रिपब्लिकन पार्टीका सुरक्षित गढ मानिने राज्यहरूमा समेत अहिले चुनावी जोखिम बढेको छ । आर्थिक अवस्थाको यस्तो प्रतिकूल चित्रले आफ्नो पार्टीलाई कमजोर अवस्थामा पुर्याएको भन्दै रिपब्लिकन नेताहरू चिन्तित छन् ।
“दक्षिणी राज्यहरू, मध्यपश्चिमी राज्यहरू र अमेरिकाको मध्यभूमि—यी त्यस्ता क्षेत्र हुन् जहाँ रिपब्लिकन पार्टी सामान्यतया बलियो रहँदै आएको छ,” जनमत सर्वेक्षण गर्ने संस्था ‘मोर इन कमन’का अनुसन्धान निर्देशक स्टिफन हकिन्सले भने ।
“तर अहिले सबैभन्दा रोचक सिनेट निर्वाचनहरू पनि यिनै क्षेत्रमा भइरहेका छन् ।”
उनले थपे, “राष्ट्रपति निर्वाचनमा दुई वर्षअघि ट्रम्पले १०, १२ वा १५ प्रतिशत मतान्तरले जितेका राज्यहरूमा अहिले डेमोक्र्याटहरूले सिनेटको एउटा सिट जित्ने निकै राम्रो सम्भावना देखिएको छ ।”
सन् २०२४ को राष्ट्रपति निर्वाचनमा ट्रम्पले जितेको आयोवा राज्यमा इन्धन र मलको मूल्य अत्यधिक बढेको छ । त्यहाँका मतदातालाई राष्ट्रपति ट्रम्पका कारण रिपब्लिकन पार्टीलाई समर्थन गर्ने सम्भावना बढ्छ कि घट्छ भनेर सोध्दा उनीहरूको जवाफ निकै अर्थपूर्ण थियो ।
कलेज फुटबलको एउटा ठूलो खेल भइरहेको स्थल बाहिर पल रोसले मसँग भने, “अहिलेको परिस्थितिलाई हेर्दा, विश्वास गर्नुस् वा नगर्नुस्, मलाई लाग्छ मानिसहरूले रिपब्लिकनलाई समर्थन गर्ने सम्भावना कम हुन सक्छ । म स्वयं रिपब्लिकन हुँ, तर मलाई लाग्छ यसले पार्टीलाई नोक्सान पुर्याउन सक्छ ।”
ज्याक शिम्पले थपे, “यसले निश्चित रूपमा मतदाताहरूलाई रिपब्लिकन पार्टीबाट टाढा बनाउँछ, यसमा कुनै शङ्का छैन । डोनाल्ड ट्रम्पकै कारण डेमोक्र्याटहरूको समर्थन पनि सामान्य अवस्थामा भन्दा बढी बढ्ने सम्भावना छ भन्ने मलाई लाग्छ ।”
“उनले हामीलाई युद्धमा फसाएका छन्,” अर्की मतदाता रोज हेमिङले भनिन् । “खाद्यान्न र किराना सामानको मूल्य निकै उच्च छ—आकाशिएको छ । पेट्रोलको मूल्य पनि आकाशिएको छ ।”
यही नै यस निर्वाचनको मुख्य कथा हो । परम्परागत रूपमा रिपब्लिकन पार्टीको बलियो गढ मानिने राज्यहरूमा समेत धेरै मतदाताहरू आर्थिक रूपमा समस्यामा छन्। जनमत सर्वेक्षणहरूले सङ्केत गरेअनुसार, उनीहरू मङ्गलबारको मतदानमार्फत आफ्नो असन्तुष्टि व्यक्त गर्न चाहन्छन् ।
तर युद्ध, भन्सार शुल्क (ट्यारिफ) र आकाशिँदो मूल्यवृद्धिको वर्तमान परिस्थितिले प्रतिनिधिसभा, सिनेट र गभर्नर पदका निर्वाचनमा डेमोक्र्याट पार्टीले ठूलो विजय हासिल गर्नेछ भन्ने सोच्नु अत्यधिक सरलीकरण हुनेछ ।
धेरै रिपब्लिकन मतदाताहरू राष्ट्रपतिसँग असन्तुष्ट छन्, तर उनीहरू डेमोक्र्याट पार्टीलाई मतदान गर्ने हदसम्म भने आक्रोशित छैनन् । ट्रम्पको लोकप्रियता अनुमोदन दर कमजोर हुनुको अर्थ विपक्षी पार्टीको लोकप्रियता बढिरहेको छ भन्ने ठान्नु गलत हुनेछ ।
वास्तवमा, निर्वाचनअघि गरिएका अन्तिम जनमत सर्वेक्षणहरूले ट्रम्पको लोकप्रियता अनुमोदन दर करिब ३८ प्रतिशत रहेको देखाएका छन् । यो निकै कम हो । तर यही सर्वेक्षणहरूमा, जसमा a national NBC poll released on Sunday सर्वेक्षणहरूले डेमोक्र्याट पार्टीप्रति सकारात्मक धारणा राख्ने मतदाताहरू केवल २९ प्रतिशत रहेको पनि देखाएका छन् ।
मतदाताहरूको असन्तुष्टिले उनीहरू मङ्गलबारको निर्वाचनमा आफ्नो राजनीतिक पक्ष परिवर्तन गर्न तयार छन् भन्ने सुनिश्चित गर्दैन ।
गत महिना मसँग कुरा गर्दै सन् २०२४ मा ट्रम्पलाई मतदान गरेका आयोवाका रिपब्लिकन मतदाता टिम म्याककिननले भने, “हामी अरूको मामिलामा हस्तक्षेप गर्न रुचाउँदैनौँ । त्यसैले ट्रम्पले पटक–पटक विश्व मञ्चमा गर्ने हस्तक्षेपहरू हामीलाई खासै मन पर्दैनन् ।”
उनकी पत्नी मिशेलले थपिन्, “हामीले उनी पूर्ण रूपमा आदर्श व्यक्ति हुनेछन् भन्ने अपेक्षा गरेका थिएनौँ । हामीले उनले प्रतिनिधित्व गरेको मूल विचार र उद्देश्यलाई समर्थन गर्दै मतदान गरेका थियौँ ।”
ट्रम्पको पछिल्लो राजनीतिक कार्यसूचीका केही पक्षप्रति असन्तुष्ट म्याककिनन दम्पतीजस्ता मतदाताहरूले आफूहरूलाई समर्थन गर्नेछन् भन्नेमा डेमोक्र्याट पार्टी भर पर्न सक्दैन । उनीहरूलाई डेमोक्र्याट पार्टीले आफ्नो इसाई तथा रूढिवादी मूल्य–मान्यतालाई कहिल्यै प्रतिनिधित्व गर्न सक्दैन भन्ने लाग्छ ।
टिम म्याककिननले मसँग भने, “पेट्रोलको मूल्यमा प्रतिग्यालन एक डलर वृद्धि हुँदैमा हामीले विश्वास गर्ने मूल्य–मान्यताहरू परिवर्तन हुने छैनन् ।”
यदि मङ्गलबार राति डेमोक्र्याट पार्टीले ठूलो सङ्ख्यामा सिट जित्यो भने, त्यसको कारण मतदाताहरूले उनीहरूलाई अत्यधिक मन पराउनु हुनेछ भन्ने होइन। बरु, उनीहरूलाई रिपब्लिकन पार्टीको तुलनामा अलि कम घृणा गरेका हुन सक्छन् ।
यद्यपि, डेमोक्र्याट पार्टीले अहिले नै सन् २०२८ को राष्ट्रपति निर्वाचनलाई ध्यानमा राखेर तयारी गरिरहेको छ । त्यस निर्वाचनमा पार्टीले एउटै उम्मेदवारको पक्षमा एकजुट हुनुपर्नेछ । तर यो भन्न जति सजिलो छ, गर्न त्यति नै कठिन छ। पार्टीभित्र स्पष्ट मतभेद र गुटबन्दी छन् । तीमध्ये केही मतभेद यस निर्वाचन अभियानका क्रममा सार्वजनिक रूपमा समेत देखिएका थिए,“Including in michigan over the weekend” सन् २०२८ को राष्ट्रपति निर्वाचनका लागि आवश्यक पाठ सिक्न डेमोक्र्याटहरूले यी निर्वाचनका नतिजाहरूलाई निकै नजिकबाट नियाल्नेछन् । के उनीहरूले वास्तवमै टेक्सासमा जित हासिल गर्न सक्छन्? के उनीहरूले रिपब्लिकन पार्टीको बलियो गढ मानिने ग्रामीण क्षेत्रका मतदाताहरूलाई आफ्नो पक्षमा आकर्षित गर्न सक्छन् ? अनि जर्जियाका जोन ओसफ र टेक्सासका जेम्स तालारिको जस्ता उदाउँदा नेताहरूले उनीहरूप्रति गरिएको अपेक्षा पूरा गर्न सक्लान् ?
यदि यीमध्ये केही प्रश्नको उत्तर नकारात्मक आयो भने, आगामी एक वर्ष डेमोक्र्याट पार्टीका लागि गम्भीर आत्ममन्थनको समय हुनेछ । निर्वाचनपछिको समीक्षा पनि सुखद नहुन सक्छ ।
जनमत सर्वेक्षण गर्ने संस्था ‘मोर इन कमन’का हकिन्सले भने, “यो डेमोक्र्याटहरूका लागि आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने एउटा वास्तविक अवसर हो । त्यो विस्तार सिट सङ्ख्याका हिसाबले मात्र होइन, उनीहरूले कुन–कुन क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छन् भन्ने जनधारणाका हिसाबले पनि महत्त्वपूर्ण छ ।”
